Etapy budowy i technologia

 fundament

Domy z drewna zaliczamy do budynków tzw. lekkich, dlatego fundament nie musi być koniecznie tak masywny i duży jak przy domach murowanych. Jednak należy pamiętać o zbrojeniu (umieszczeniu konstrukcji z prętów metalowych) ław fundamentowych i wierzchniej płyty przed zalaniem betonem oraz o ociepleniu zewnętrznym fundamentu odpowiednim styropianem i folią kubełkową ze względu na wilgoć oraz coraz częstsze ekstremalnie niskie temperatury zimowe. Ochrona taka zabezpiecza fundament przed pękaniem (rozsadzeniem) i nadmierna wilgotnością.

 materiał

Przy wyborze materiału zazwyczaj inwestorzy decydują się na sosnę lub świerk, rzadziej ze względu na dużo większe koszty na modrzew lub sosnę polarną, choć te według powszechnej opinii są bardziej wytrzymałe. My uważamy, że nie ma sensu wchodzić w duże koszty skoro jeszcze nasze prawnuki będą cieszyć się naszym sosnowym lub świerkowym domem.

Do budowy domu stosuje się bale o przekroju od 6 do 25 cm. Przyjmuje się, że domów wykonanych z bali o grubości ponad 22 cm nie trzeba już ocieplać. Jednak niektórzy eksperci radzą, aby w polskich warunkach klimatycznych drewniane ściany wyposażyć w izolacje. Są też tacy, którzy twierdzą że ściana 18 cm łączona w odpowiedni sposób metodą stosowaną powszechnie w Szwecji wystarczy w zupełności na warunki polskie, zachowując tym samym najistotniejsze dla domów z bali tzw.„oddychanie budynku”. My należymy do tych ostatnich.

Wiele firm w Polsce z racji wysokich kosztów i braku odpowiednich warunków nie suszy drewna do budowy domów. Nie podsuszone drewno narażone jest na dłuższy okres osiadania budynku oraz większe pęknięcia i możliwość wykręcania drewnianych elementów. Pamiętać należy przy tym, że pękanie litego drewna jest zjawiskiem naturalnym, natomiast zbyt mokre drewno z czasem pęka o wiele bardziej niż tzw. podsuszone. Zjawisko to jednak nie wpływa na osłabienie konstrukcji budynku. Najlepiej byłoby doprowadzić drewno przed obróbką do ok. 20-24% wilgotności.

 sposoby łączenia

Obiekty z bali zazwyczaj buduje się w dwóch technologiach: sumikowo-łątkowej i wieńcowej (rys. 1). Pierwsza metoda jest zdecydowanie tańsza, gdyż nie wymaga ona długich i grubych bali. Polega ona na tym, że na podwalinie rozmieszcza się łątki, czyli w narożnikach domu montowane są słupy narożne , a w odstępach od 0,5 m do 1,8 m słupy tzw. pośrednie. Pomiędzy słupami montuje się sumiki i całość od góry zamyka się oczepem, który usztywnia konstrukcję. Reasumując w technologii sumikowo-łątkowej na grubych belkach tworzących konstrukcję montuje się cienką warstwę z desek, belek lub żerdzi. W technologii wieńcowej korzysta się z bali grubszych od 16 do 30 cm o różnej wysokości. Podczas budowy ścian bale układa się warstwami i łączy w narożnikach na tzw. jaskółczy ogon (rybi ogon). W niektórych regionach występują jeszcze inne metody łączenia w narożnikach np. na obłap (przy balach okrągłych), na nakładkę lub na zamek (rys. 2). Bale w technologii wieńcowej łączymy ze sobą na własne lub obce pióro (rys. 3). Metoda na obce pióro choć jest trudniejsza do wykonania zachowuje zdecydowanie lepszą szczelność budynku przez wiele lat.

 dach

Najczęściej spotykane dachy to dwuspadowy, mansardowy i kopertowy (rys. 4). Najbardziej uniwersalna, pozwalająca na tworzenie dachów w różnych kształtach, była od wieków konstrukcja krokwiowa, stosowana najczęściej do dnia dzisiejszego. Powstaje ona z krokwi osadzonych w zwieńczeniu ściany lub w belce wiązarowej, połączonych ze sobą w kalenicy dachu. Z reguły pary krokwi opierają się na jętkach, tworząc kształt podobny do litery „A”. (rys. 5) W większych dachach pod jętki dokłada się poprzeczną belkę zwaną „płatwią” i podpiera się ją słupami pionowymi w kilku miejscach, aby cała konstrukcja była stabilniejsza i bardziej wytrzymała na ciężar.

Większość firm budujących domy z drewna w swoim standardzie montują więźbę dachową z pełnym deskowaniem zewnętrznym i papą wierzchnią. Takie rozwiązanie chroni dom od nasiąkania wodą i puchnięciem drewna w przypadku ulewnych deszczów występujących w przerwach budowlanych (np. zanim pojawią się dekarze na dachu) a jak wiemy wykonawca jest zobowiązany udzielić gwarancji na postawiony dom. Oprócz tego trzeba nadmienić, że dodatkowa warstwa desek i papy w przekroju dachu jest jeszcze lepszym izolatorem przed wodą, zimnem czy upałem. Przy takim rozwiązaniu należy bezwzględnie pamiętać o zastosowaniu szczeliny powietrznej min. 4cm pomiędzy deskami a wełną, która służy do wentylacji dachu zapobiegającej zbierania się wilgoci wynikającej z różnicy temperatur w środku i na zewnątrz budynku. Nie zastosowanie tej szczeliny może doprowadzić do gnicia dachu.

Przy ociepleniu dachu od wewnątrz pamiętajmy, że źle ocieplony dach w zimie naraża nas na duże straty ciepła a w lecie powoduje, że na poddaszu nie można wytrzymać z gorąca. Dlatego najczęściej budowniczowie zalecają 25 cm a my 30cm warstwę wełny mineralnej. Pamiętać należy przy tym o szczelnym (na zakładkę) obłożeniu folią paro-przepuszczalną wełny od spodu.

W domach z bali dachy możemy pokryć dowolnym poszyciem z pośród wszystkich dostępnych na rynku takich jak: dachówka ceramiczna i betonowa, strzecha, gont drewniany i bitumiczny, łupek, blacho-dachówka goła i z warstwą kamiennego kruszywa itp.

 ocieplenie

Polskie Normy określają, że domy z bali nie wymagają ocieplenia przy grubości ścian min. 30 cm. Warunki klimatyczne w Polsce według wielu ekspertów dopuszczają ściany bez ocieplenia już od 22cm. Przy specjalnej szwedzkiej technologii „na obce pióro” powodującej dużą szczelność ścian dopuszcza się grubość ścian nawet 18 cm. Doświadczenie uczy, że takie rozwiązanie sprawdza się w praktyce niemniej jednak obecnie istnieje możliwość obniżenia klasy energetycznej budynku w raporcie obowiązującym w nowych unijnych przepisach.

Do ścian balowych np. 16 cm powinno się dołożyć od wewnątrz folie wiatro-izolacyjną, 10 cm. wełny mineralnej i folie paraizolacyjną z mikro-otworkami, która zapobiega zbyt szybkiemu przenikaniu pary tworzonej w środku domu do wełny i na to wszystko montujemy profile i płyty GK. Warto zaznaczyć, że rozwiązanie takie powoduje duże ograniczenie tzw.„oddychania budynku” choć znacznie dociepla wnętrze. Większość użytkowników domów z bali często próbuje w ten sposób uciec od za dużej ilości widocznego drewna w domu tworząc wnętrze nieco bardziej uniwersalne (mniej schroniskowe).

Jeżeli projekt posiada użytkowe poddasze ze ścianami szczytowymi, lukarnami (wykusze dachowe z oknami powiększające powierzchnię poddasza) wykonanymi z deski „szalówki” (deski montowane na własne pióra) to takie sciany należy ocieplić w ten sam co wyżej sposób tylko z warstwą wełny min. 20 cm.

 wybór i montaż stolarki okiennej

Wybór okien do domu ma to do siebie, że o jego słuszności dowiemy się po ich dłuższym użytkowaniu. Pamiętajmy, że okna są bezpośrednio narażone na wszystkie warunki atmosferyczne występujące w ciągu roku, oprócz tego są nieustannie eksploatowane (otwierane, zamykane, rozszczelniane itd) dlatego przy wyborze firmy należy kierować się opiniami najlepiej kilkuletnich użytkowników. Do domu z bali najlepiej wybrać okna drewniane (sosna, mahoń) wykonane z drewna klejonego warstwowo. Takie okno pasuje do ogólnego charakteru budynku i nie ulega deformacji.

Niewiele firm budujących domy z bali w Polsce pamięta, że okna do takich domów montujemy w pewien określony sposób i jest to sprawa niezwykle ważna. Mianowicie w otworze okiennym powinna znajdować się gruba wewnętrzna opaska (zwana węgarem), która wciśnięta jest odpowiednią płetwą pod kątem prostym we frez znajdujący się w ścianie (od wewnątrz otworu okiennego). Dopiero do tej opaski poziomujemy i kotwimy okno, szczeliny wypełniamy pianką montażową, od góry natomiast wełną i zakładamy opaski ozdobne. Należy przy tym pamiętać, aby górną część opaski ozdobnej zabezpieczyć należy silikonem przed cieknącą wodą po ścianie w czasie deszczu. Okno tak zamontowane tworzy niezależną konstrukcję i dlatego nie ulega naprężeniom i deformacji wynikających z procesu osiadania budynku.

 impregnacja

Drewno przeznaczone na budynek powinno być zabezpieczone przed działaniem szkodników, pleśnią, sinizną, grzybem, promieniami UV itp. Większość firm już podczas przygotowywania materiału poddaje drewno impregnacji poprzez natrysk lub kąpiel w odpowiednim preparacie. Czy to jest dokładnie wykonane zazwyczaj ciężko sprawdzić dlatego zalecamy drugą impregnację po postawieniu stanu surowego. Polega ona na zmoczeniu wszystkich drewnianych elementów kupionym impregnatem za pomocą ogrodowego spryskiwacza. Do impregnowania elementów zewnętrznych można dodać kolor podkładowy lub ostateczny tworząc juz tym samym ogólny charakter domu. Pamiętajmy, aby nie przesadzić z ilością chemii i starać się wybierać dobre preparaty, aby nie zatracić najważniejszego, czyli zdrowego klimatu domu.

 wykończeniówka

Wykańczanie wnętrza do stanu deweloperskiego w domach drewnianych niewiele się różni od technologii wykańczania domów murowanych. Należy jednak pamiętać o pewnych różnicach. W domach drewnianych powinniśmy stosować wszędzie tzw. „dylatacje”. To znaczy wewnętrzne konstrukcje nie mogą być na sztywno przymocowane do ścian zewnętrznych a za pomocą specjalnych rozwiązań powinny tworzyć niezależne elementy, wolne od naprężeń tworzących pęknięcia. Uzyskuje się to poprzez tworzenie owalnych, pionowych otworów w konstrukcjach wewnętrznych, w których z podkładkami znajdują się odpowiednie śruby lub wkręty.

Oprócz tego do istotnych różnic należy jeszcze sposób montażu instalacji elektrycznej. W domach drewnianych ze względów bezpieczeństwa przekroje przewodów elektrycznych powinny być policzone „z zapasem” oraz wszystkie przewody powinny być umieszczone w czarnym ognioodpornym peszlu (rurka ze specjalnego tworzywa).

 wystrój wnętrza

Wbrew niektórym opiniom domy z drewna nie narzucają ściśle określonych rozwiązań związanych z wystrojem wnętrza. Z doświadczenia wiemy, że wiele eksperymentów związanych z urządzaniem takich wnętrz kończyło się powodzeniem. Jak się okazało drewniane domy maja bardzo uniwersalny charakter i doskonale w ich środku pasuje zarówno styl nowoczesny jak i dawny (retro), bardzo elegancki i prosty-sielski. Stąd wniosek, że drewno jest wdzięcznym materiałem do tworzenia wnętrz o różnym klimacie i nie narzuca sztywnych reguł i rozwiązań. Niektórzy z domami z bali kojarzą jedynie styl „u babci”, jednak sporo osób w takich domach z zaskakująco dobrym skutkiem wybiera styl nowoczesny. Na tle jasnego drewna pojawiają się proste, geometryczne elementy codziennego użytku czy wystroju wraz z osiągami współczesnej techniki np. sprzęt RTV.

 konserwacja

Po wybudowaniu domu z drewna należy pamiętać, że co kilka lat (od 4 do 7) zewnętrzną elewację trzeba zakonserwować jedną warstwa bezbarwnego impregnatu. Zabezpiecza to dom przed działaniem zewnętrznych czynników atmosferycznych, w szczególności przed słonecznymi promieniami UV, które od strony zachodu i południa powodują większe odbarwienie („wypłowienie”) drewna. Czynność tę najlepiej wykonać pędzlem, aby nie zachlapać okien i drzwi. Dodać należy, że jest to kilkakrotnie tańszy i prostszy zabieg niż odświeżanie elewacji w domach murowanych.